Azerbejdžan, ili službeno Republika Azerbejdžan (azer. Azərbaycan Respublikası), najveća je država u regionu južnog Kavkaza. Geografski gledano, nalazi se na spoju ili kontaktu jugozapadne Azije i istočne Evrope te se zbog toga smatra Evroazijskom državom. Po svom obliku veoma podseća na pticu u letu raširenih krila koja stremi od Evrope ka istoku. Azerbejdžan još nazivaju i “Zemljom vatre”.
Površina Azerbejdžana iznosi 86.000 km². Prema popisu stanovništva iz 2011. godine u Azerbejdžanu živi 9.165.000 stanovnika. Glavni grad je Baku u kojem se nalazi i najveći deo stanovnika ove zemlje – 2.100.000.
Azerbejdžan na svom krajnjem istoku izbija na Kaspijsko more. Ova velika vodena površina, opasana sa svih strana kopnom, predstavlja u stvari jezero, međutim zbog svoje velike površine i saliniteta vode, mnogi ga nazivaju morem. Na severu se “Zemlja vatre” graniči sa Rusijom, na zapadu sa Gruzijom i Jermenijom, dok se na jugu nalazi Iran.
Azerbejdžanu pripada i ekslava, teritorijalno odvojena Autonomna Republika Nahčivan (ili Nahičevan). Između ove dve teritorije, nalazi se Jermenija i faktički nezavisna Republika Nagorno-Karabah koja je predmet skoro vekovnog sukoba Jermenije i Azerbejdžana. Iako većinski narod u Nagorno-Karabahu čine Jermeni koji imaju potpunu političku i vojnu kontrolu, ovu republiku nije priznala kao suverenu nijedna država u svetu, uključujući i Jermeniju, te se ona pravno smatra delom teritorije Azerbejdžana. Pošto se Nahčivan na zapadu graniči sa Turskom, i Turska se može smatrati graničnom državom Azerbejdžana.
U sklopu Azerbejdžana nalazi se 65 regija i 69 gradova. Azerski (ili azerbejdžanski) jezik je službeni jezik kojim se govori. Mnogi Azeri govore i ruski, zbog višedecenijske vlasti Sovjetskog Saveza u čijem su sastavu bili od 1920. do 1991. Takođe, u nekim regionima se vrlo često može čuti turski jezik, a takođe su i engleski, nemački i arapski u širokoj upotrebi.
Azerbejdžan je sekularna, unitarna republika u kojoj većinsko stanovništvo čine etnički Azerbejdžanci i šiitski muslimani, dok pravoslavni hrišćani i Jevreji čine značajnu manjinu.
Istorijski gledano, teritorija današnjeg Azerbejdžana smatra se jednom od najstariji ljudskih naseobina na svetu. Prva plemena formirana su ovde još u 3. milenijumu p.n.e. od kojih su Mana i Međani bila snažna i napredna plemena.
U istoriji i poreklu današnjeg Azerbejdžana posebno mesto zauzima vladar Atropat koji je 320. godine p.n.e. formirao državu Atropatena. Pošto se Atropat smatrao “ocem nacije”, slobodni prevod njegovog imena značio bi “onaj koji je zaštićen svetom vatrom”, a Atropatena “Zemlja svete vatre”. Ipak, pod Atropatenom se podrazumevala teritorija danas označena kao Iranski ili južni Azerbejdžan, dok se sadašnja teritorija Azerbejdžana označavala kao Rusko istočno Zakavkazje. Današnji termin Azerbejdžan nastao je pod uticajem turske kulture i prvi put je usvojen 27. maja 1918.
Početkom nove ere, na teritoriju današnjeg Azerbejdžana stiglo je hrišćanstvo. U 8. veku Arapi su pokorili Azerbejdžan, a zajedno sa arapskim vladarima, stigla je nova tradicija i kultura, pre svega islam kao religija.
Dvadeseti vek naše ere transformisao je i oblikovao državu Azerbejdžan. Krajem 19. i početkom 20. veka, Azerbejdžan i grad Baku doživeli su “naftni bum” zahvaljujući izvorištima i ekploataciji nafte i gasa, u čemu su mnogi videli veliki interes. Prva Demokratska Republika Azerbejdžan proglašena je 28. maja 1918. kao prva sekularna država u muslimanskom svetu. Ipak, posle samo 23 meseca, 28. aprila 1920. sovjetske vlasti su je prisajedinile i u narednih sedam decenija postojala je kao Azerbejdžanska SSR. Konačno, 30. okobra 1991. proglašena je nezavisna Republika Azerbejdžan.
Okosnicu ekonomije Azerbejdžana čini proizvodnja nafte i gasa, a u značajnoj meri doprinosi i poljoprivreda, posebno proizvodnja pamuka. Bruto domaći proizvod (GDP) u 2011. iznosio je približno 94.5 milijardi dolara, a po glavi stanovnika nepunih 10.500 dolara. Valuta koja se koristi u Azerbejdžanu zove se Azerbejdžanski manat.
Zbog viševekovne potčinjenosti drugim narodima i zemljama, Azeri nisu uspeli da razviju sopstveni kulturni identitet, ako izuzmemo islam koji je već doneo svoje specifičnosti. Upravo iz tog razloga, Vlada Azerbejdžana je zajedno sa stranim investitorima i građevinskim kompanijama počela da ulaže veliku količinu novca u arhitekturu kroz koju želi da razvije autentični nacionalni identitet.
Najčešći deo azerbejdžanske nacionalne kuhinje čine palačinci, supe, čorbe i različite vrste hlebnog peciva. Mesne prerađevine, posebno od govedine i živine, kao što su ćevapi, ražnjići i mleveno meso, glavna su odlika svakodnevnog obroka. Od voća, Azeri najviše jedu jabuke, šljive, breskve, trešnje, maline, grožđe i dinje, a sladak crni čaj je veoma popularan napitak među lokalnim stanovništvom.
e-mail
